GALICIA GANA O FESTIVAL DE EUROVISIÓN

  Weber dicía que o protestantismo, para inculcar os valores de amor ao traballo, honradez, vida dura, aforro e apego ao capital, levou a cabo nos países do norte de Europa un ríxido control da vida cotiá. Comprobei esa tese a primeira vez que estiven en Alemaña. Paseaba por unha avenida de Berlín de oito carrís e, de súpeto, sentinme inquieto. Non tardei en saber a razón. Había excesivo silencio. Nunha avenida española con moitos menos carrís o ruído sería insoportable. Alí, os coches ían a pouca velocidade, os condutores non insultaban nin usaban a bucina nos semáforos, ata as ambulancias e os coches de policía adiantaban sen usar a sirena. Aqueles tipos, como dicía Weber, tiñan que estar moi rixidamente controlados pola Autoridade para non descargar na condución a mala hostia que habían de ter como calquera fillo de veciño. Supoño que para tranquilizarme recordei algo que dicía un europeo do sur, o portugués Miguel Torga, nos seus diarios: “Fóra das fronteiras de Portugal, sobra moito dese civismo que a nós nos falta, pero non hai rastro desa humanidade na que somos tan pródigos”.

     Caralliño. Torga, que nacera nunha aldea remota da montaña, era máis sutil que o centroeuropeo Weber. Para Max humanidade e civismo identificábanse. Para Miguel, unha persoa ou un país podían ser humanos sen ser cívicos, e cívicos sen ser humanos. Deille a razón a Torga, e non, desde logo, por afinidade xeográfica, senón por comprobación empírica. Aquela avenida sería todo o cívica que se quixera, pero era pouco humana. Qué cafetería lle gustaría máis aos cromagnons, é dicir, aos primeiros humanos, unha silenciosa de Berlín con ducias de conversas humanas na que o único que se oe é o zunido das moscas, ou unha desas de vila galega mariñeira con ducias de conversas a berros mentres o televisor e o fío musical compiten a todo volume por anularse reciprocamente? Ollo. Non pregunto cal é máis cívica, senón máis humana. Se tedes dúbidas, pensade que nos hospitais e nos cemiterios e nas aulas, reina o silencio, e nas festas e comidas familiares e recreos, o barullo.

     Non pensedes que, como galego, tiro para a casa. O mesmo cá min, pasoulle ao norteamericano Lou Reed noutro país protestante. Quedou pampo ao ver que os suecos non cruzaban nunca un paso de peóns co semáforo en vermello; agardaban a que cambiase a verde aínda que non se vise un coche a quilómetros de distancia. Ao volver a EEUU, preguntáronlle que lle parecera Suecia, e dixo: “Horrible, todo funciona ben”. Traducido ao idioma de Torga: todo moi cívico pero pouco humano.

     Eu teño outra experiencia parecida nun hotel de Viena. Cinco amigos almorzábamos de bufete e un deles foi buscar un segundo zume ao mostrador. A uns dez metros, eu berreille Luís, trae azucre. O salón estaba cheo de xente en respectuoso silencio. Ducias de miradas asasinas (máis humanas que cívicas, por certo) se concentraron en min. Creo que nunca me ruboricei tanto. Ao chegar a Rianxo sublimei nun relato esa experiencia. Nunha das escenas, un periodista galego namorado dos países nórdicos, farto de que o multen por aparcar en zona prohibida ao lado da casa, cando o fixera toda a vida (tería que aparcar a cen metros!), desde que ao alcalde lle deu polo civismo protestante, reprende a este nestes termos: “Ese rigorismo está ben para os nórdicos, pero para nós só é recomendable en vacacións, e lonxe de aquí. Os nórdicos veñen aquí en vacacións, e desbarran; nós imos alá, e civilizamos. Unha semana, máis non”.

     Europa, cívica, humana ou cívica e humana? Iso é o que temos que decidir os europeos. Polo que eu sei, só hai un pobo en Europa que cumpre os dous requisitos. O galego. Si, si, escépticos e apoucados compatriotas, oístes ben. Se non vos fiades de min, preguntade en países protestantes como Suíza, Alemaña ou Bélxica: nunca houbo emigrante máis traballador, honrado, aforrador e disciplinado (calvinista) que o galego. Emigramos e non protestamos, como dicía Castelao, pero no relixioso somos máis protestantes que católicos, a honrosa excepción que confirma a regra de Weber. Se aínda dubidades, pensade na nosa historia. Fomos católicos porque non nos quedou outra (para ser protestantes teriamos que protestar), pero a nosa historia é máis atlántica que mediterránea. Sempre chegamos antes a Inglaterra que a Cataluña. Como di Miguel Anxo Murado, “os momentos nos que Galicia puido relacionarse a través do Atlántico fóronlle propicios”; cando non, empobreceu. Un dato curioso, pero significativo: a única rexión de España con presenza na II Guerra Mundial foi Galicia. Razón? A súa importancia no control do Atlántico. Si. Temos espírito protestante. Pero malos galegos seriamos se fósemos isto ou aquilo. Somos isto e aquilo, depende. Por exemplo. Traballamos como bos protestantes, con rigor e seriedade, pero, ao mesmo tempo, traballamos cantando, como bos católicos. Vouvos pór un exemplo definitivo. Imaxinade un taberneiro que ten o seguinte problema. Vanlle moitos borrachos polo bar e cantan a berros todos os días. Os veciños ameazan con denuncialo. Cómo resolvería o problema un europeo do Norte? Pondo un cartel: PROHIBIDO TERMINANTEMENTE CANTAR. Cómo o resolvería un europeo do Sur? Outro cartel: CANTA, HOSTIA, CANTA! E A QUEN NON LLE GUSTE QUE LLE BOTE AZUCRE. Un taberneiro do Franco de Santiago resolveuno (está aí para ver) con estoutro: SE CANTAS MAL, NON CANTES; SE CANTAS BEN, CANTA FÓRA. Con moitos coma el, outro galo lle cantaría a Europa.

X. Ricardo Losada